استقباح سيئة ؛ لصعوده من جميع المعانى إلى معنى الحكم . لطايف و ظرايف اسرار توبه سه چيز است : نخست آنكه ميان ارتكاب گناه و قضاء الهى بنگرى [ و تأمّل كنى ] ، تا مراد و مقصود خداوند را ، كه تو را بر انجام گناه قادر ساخت ، دريابى ؛ چرا كه خداى عزّ و جلّ به خاطر يكى از دو امر است كه بنده را رها مىكند تا مرتكب گناه شود : يكى آنكه بندهء گناهكار عزّت خداوند را در قضايش بشناسد ، و نيكى و احسانش را در پرده‌پوشى ، و حلم و بردباريش را در فرصت دادن به مرتكب گناه ، و كرم و بزرگواريش را در پذيرش عذر از او ، و فضلش را در بخشش و مغفرت او درك كند و بفهمد . و ديگر آنكه حجت عدل خود را بر بنده به پا دارد ، تا با حجت خود او را بر گناهش كيفر دهد . لطيفهء دوّم آن است كه اگر انسان بصير و صادق درصدد طلب و جستجوى گناه خود برآيد ، هيچ‌گاه نيكى و حسنه‌اى براى او باقى نخواهد ماند ؛ چرا كه او يا منت [ و نعمت ] خداى را مشاهده مىكند و يا در پى عيب خود و نقص كار خويش است . [ يعنى اگر حسناتى داشته باشد كه با اخلاص كامل آنها را انجام داده است ، آنها را نعمتهايى مىداند كه خداوند بر او منت نهاده و به او تفضل كرده است ؛ و اگر آن حسنات آميخته با ريا باشد ، آن را از عيوب خود و سيئات اعمال خويش خواهد دانست . ] لطيفهء سوّم آن است كه اگر بنده حكم را مشاهده كند « 1 » ، هرگز مجالى براى نيكو شمردن حسنه و يا زشت شمردن سيئه براى او باقى نخواهد ماند ، زيرا از تمام معانى به [ قلهء رفيع ] معناى حكم صعود كرده است . فتوبة العامّة لاستكثار الطاعة ؛ فانّه يدعو إلى ثلاثة أشياء : إلى جحود نعمة الستر و الإمهال ، و رؤية الحقّ على اللّه ، و الاستغناء الذى هو عين

--> ( 1 ) - مقصود از مشاهدهء حكم آن است كه مؤثرى جز خدا نبيند و هيچ حكم و اثر و فعلى براى غير او مشاهده نكند .